Từ đồng ruộng đến thị trường: Xây dựng chuỗi giá trị lúa gạo đạt chuẩn SRP

Hạt gạo ngày nay không còn chỉ được đánh giá dựa trên năng suất hay giá thành. Phương thức canh tác, khả năng truy xuất nguồn gốc và những tác động của quá trình sản xuất đang ngày càng thu hút sự quan tâm của thị trường. Người mua, nhà phân phối và người tiêu dùng – đặc biệt tại các thị trường khó tính như châu Âu – đều mong muốn tìm hiểu quá trình canh tác, mức độ an toàn và khả năng truy xuất nguồn gốc của sản phẩm, cũng như khả năng đóng góp của quá trình sản xuất vào sự phát triển bền vững.

Trước bối cảnh đó, Bộ Tiêu chuẩn sản xuất lúa gạo bền vững SRP (Sustainable Rice Platform) được xem là khung tham chiếu do quốc tế công nhận, nhằm đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Bộ tiêu chuẩn này gồm 41 yêu cầu, bao quát từ việc thực hành canh tác, quản lý vật tư đầu vào, quản lý đất và dinh dưỡng, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cho đến các điều kiện lao động và an toàn sản xuất. Đạt được chứng nhận SRP không chỉ xác minh mức độ tuân thủ, mà còn giúp nông dân gia tăng hiệu quả sản xuất và giá trị sản phẩm, củng cố hệ thống quản lý nội bộ của các hợp tác xã (HTX), đồng thời tăng cường truy xuất nguồn gốc và nâng cao uy tín cho doanh nghiệp khi tiếp cận thị trường trong nước và quốc tế.

Với định hướng phát triển chuỗi giá trị lúa gạo ngày càng bền vững và bao trùm hơn, Rikolto đóng vai trò kết nối và hỗ trợ kỹ thuật, giúp nông dân, hợp tác xã (HTX) và và doanh nghiệp từng bước đạt tiêu chuẩn SRP.

Trong năm 2025, Rikolto tập trung hỗ trợ các HTX và nông dân hoàn thành quá trình đánh giá và xác minh sự tuân thủ Tiêu chuẩn SRP ở cấp Trang trại. Sang năm 2026, các hoạt động mở rộng tới các doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị để hoàn tất việc đánh giá xác minh Chuỗi hành trình sản phẩm (Chain of Custody – CoC), nhằm đảm bảo tính toàn vẹn của gạo SRP trong suốt quá trình thu mua, xay xát, chế biến và thương mại.

Đồng hành cùng nông dân và HTX trên hành trình đạt chứng nhận SRP

Rikolto đã phối hợp chặt chẽ với Viện Nghiên cứu Phát triển Nông nghiệp Hữu cơ Á châu (AOI) hỗ trợ các HTX và doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình, từ khâu tìm hiểu các yêu cầu của SRP, củng cố hệ thống quản lý nội bộ (IMS), hoàn thiện hồ sơ tài liệu cho đến chuẩn bị cho việc đánh giá độc lập.

Tháng 8/2025, HTX Dịch vụ Nông nghiệp Thắng Lợi và HTX Nông nghiệp Tân Bình chính thức bước vào đánh giá SRP cấp Trang trại. Quá trình đánh giá bao gồm rà soát hồ sơ tài liệu, phỏng vấn nông dân và kiểm tra thực địa tại đồng ruộng. Để xác minh mức độ tuân thủ, đoàn đánh giá đã kiểm tra hệ thống quản lý nội bộ, danh sách nông dân, nhật ký đồng ruộng, hồ sơ sử dụng vật tư đầu vào và các báo cáo giám sát. Tại HTX Thắng Lợi, phạm vi đánh giá còn mở rộng sang các yêu cầu về CoC, bao gồm rà soát hệ thống tài liệu, khảo sát cơ sở xay xát – chế biến – đóng gói, kiểm tra kho nguyên liệu và thành phẩm, đồng thời đối chiếu quy trình truy xuất nguồn gốc và dữ liệu liên quan.

Đến tháng 11/2025, những nỗ lực đã mang lại kết quả cụ thể. HTX Tân Bình đạt chứng nhận SRP cho 20 nông dân trên diện tích 91,51 ha, với điểm đánh giá trung bình của nông dân và hệ thống quản lý nội bộ đều đạt 93%. HTX Thắng Lợi đạt chứng nhận SRP ở cả cấp Trang trại và CoC cho 19 nông dân trên diện tích 98,70 ha, với điểm đánh giá nông dân trung bình đạt 91,4% và điểm IMS đạt 83,3%.

Điểm đánh giá nông dân phản ánh mức độ áp dụng các thực hành canh tác bền vững trên đồng ruộng, trong khi điểm IMS cho thấy hiệu quả của hệ thống quản lý nội bộ trong việc giám sát và triển khai các yêu cầu. Với điểm nông dân đều trên 90%, cả hai HTX đều cho thấy khả năng đáp ứng cao đối với các yêu cầu quốc tế về sản xuất lúa gạo bền vững.

Theo ông Tạ Văn Bông, Giám đốc HTX Tân Bình, kết quả đạt được ngày hôm nay là thành quả từ nhiều năm kiên trì nỗ lực của HTX và các thành viên: “Việc 20 hộ nông dân của HTX được cấp chứng nhận SRP trên diện tích gần 100ha là niềm vui và cũng là thành quả mà chúng tôi mong đợi từ rất lâu. Sự ghi nhận đối với mô hình sản xuất lúa gạo bền vững giúp HTX chúng tôi tự tin hơn khi tham gia thị trường, đặc biệt là các thị trường quốc tế. Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục nhân rộng mô hình này để ngày càng có nhiều thành viên được hưởng lợi từ sản xuất bền vững.”

Đối với nông dân, tác động từ việc áp dụng SRP cũng thể hiện rõ ngay trên đồng ruộng và kinh tế của gia đình. Ông Phan Công Chính – thành viên HTX Tân Bình, người đã áp dụng SRP trong khoảng 5 - 6 năm, cho biết: “Việc áp dụng sản xuất theo tiêu chuẩn SRP giúp chúng tôi giảm lượng giống gieo sạ, giảm phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, từ đó tiết kiệm chi phí và bảo vệ sức khỏe. Gia đình tôi còn tận dụng bán rơm, giữ lại rạ để cày vùi khô, bổ sung phân hữu cơ để cải thiện đất. Nhận được chứng nhận SRP lần này, tôi thấy rất tự hào và mong bà con tiếp tục sản xuất đúng quy trình để gạo đạt chứng nhận SRP của HTX ngày càng phát triển bền vững.”

"Việc áp dụng sản xuất theo tiêu chuẩn SRP giúp chúng tôi giảm lượng giống gieo sạ, giảm phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, từ đó tiết kiệm chi phí và bảo vệ sức khỏe."

Bà Nguyễn Thị Nga, đại diện đơn vị đánh giá độc lập Preferred by Nature nhận định: “Mặc dù đây là năm đầu tiên thực hiện tại HTX Thắng Lợi, chúng tôi đánh giá cao mức độ tuân thủ các tiêu chí SRP của bà con nông dân. Người dân đã áp dụng rất nghiêm túc kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ (AWD) để giảm phát thải, bón phân theo nhu cầu của cây trồng và chú trọng bảo vệ môi trường, an toàn lao động.”

Nâng cao năng lực cho doanh nghiệp và mở rộng cơ hội thị trường

Sau khi củng cố nền tảng sản xuất, bước tiếp theo là đảm bảo tính toàn vẹn của gạo SRP trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Từ ngày 26 đến 28/01/2026, Rikolto đã hỗ trợ các doanh nghiệp, bao gồm Công ty TNHH Angimex-Kitoku, Công ty TNHH Lúa – Gạo Hồng Tân và nhà thầu phụ xay xát, Công ty TNHH Một Thành Viên Thành Tâm Cờ Đỏ hoàn thành chứng nhận CoC - SRP.

Tại công ty Thành Tâm Cờ Đỏ, quá trình đánh giá tập trung vào việc đảm bảo gạo SRP được phân tách riêng biệt và có khả năng truy xuất nguồn gốc ở từng công đoạn xay xát. Đoàn đánh giá đã kiểm tra hồ sơ tiếp nhận lúa SRP, khu vực lưu trữ nhằm đảo bảo có sự phân tách rõ ràng, đồng thời rà soát các quy trình vệ sinh dây chuyền trước khi xay xát để tránh nhiễm chéo. Việc dán nhãn sản phẩm và đối soát dữ liệu đầu vào – đầu ra cũng được xem xét để đảm bảo khả năng truy xuất nguồn gốc từ khâu tiếp nhận đến khi xuất hàng.

Đối với Hồng Tân và Angimex Kitoku, nội dung đánh giá tập trung vào hệ thống quản lý, quy trình thu mua, vùng nguyên liệu và tính nhất quán của dữ liệu.

Theo bà Trần Ngọc Châu, Phó Giám đốc Công ty Angimex-Kitoku:“Chứng nhận SRP đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển của chúng tôi, đặc biệt khi thị trường chính là châu Âu. Việc đạt chứng nhận lần này giúp chúng tôi tăng cường truy xuất nguồn gốc và đảm bảo chất lượng sản phẩm.”

Bà Lưu Thị Yến Hằng, Giám đốc Công ty TNHH Lúa gạo Hồng Tân thì cho rằng việc đạt chứng nhận SRP mở ra nhiều cơ hội mới cho doanh nghiệp: “Việc đạt chứng nhận CoC SRP giúp chúng tôi tự tin hơn khi mở rộng thị trường. Trong thời gian tới, công ty sẽ tiếp tục kết nối và mở rộng tiêu thụ lúa gạo tại các HTX thuộc vùng dự án của Rikolto.”